Çocuk Yaptığı Yanlışı Unutup Tekrar Yaparsa Ne Yapmalı?

Yanlışı tekrar yapan çocuk gerçekten unutuyor mu?

Yanlışı tekrar yapan çocuk çoğu zaman kuralı gerçekten unutur ya da o anda hatırlayacak beceriye henüz sahip değildir. Dürtü kontrolü, dikkat ve çalışma belleği çocuklukta yavaş gelişir. Bu nedenle tekrar eden hata çoğunlukla inattan değil, gelişen bir beynin doğal sınırlarından kaynaklanır.

Görüşmelerimde anne ve babalardan sık duyduğum bir cümle var: "Yüz kere söyledim, yine aynısını yaptı." Bu cümlenin arkasında genellikle büyük bir yorgunluk ve biraz da kırgınlık bulunur. Ebeveyn, söylediğinin önemsenmediğini düşünür. Oysa yanlışı tekrar yapan çocuk, çoğu durumda sizi önemsemediği için değil, öğrenme sürecinin ortasında olduğu için hatayı tekrarlar.

Bu yazıda çocukların neden aynı hatayı yaptığını, yaşa göre neyin gerçekçi olduğunu, hata anında nasıl tepki vermenin işe yaradığını ve hangi durumda bir uzmanla görüşmenin iyi olacağını anlatıyorum. Ayrıca evde hemen uygulayabileceğiniz hatırlatıcı ve rutin önerileri paylaşıyorum.

Çocuklar neden aynı hatayı tekrar yapar?

Çocuklar aynı hatayı tekrar yapar, çünkü bir kuralı bilmek ile o kuralı doğru anda uygulamak farklı becerilerdir. Çocuk kuralı sakin bir anda size tekrar edebilir. Ancak heyecanlı, yorgun ya da oyuna dalmış olduğunda bu bilgiye ulaşması zorlaşır. Böylece bildiği hâlde aynı şeyi yapar.

Tekrar eden hataların arkasında sık görülen nedenler şunlardır:

• Dürtüsellik: çocuk düşünmeden önce harekete geçer.
• Dikkatin dağılması: kural o anda zihninin ön planında değildir.
• Yorgunluk ve açlık: özdenetim kapasitesi düşer.
• Belirsiz kural: çocuk neyin beklendiğini tam anlamamıştır.
• Tutarsız sonuçlar: kural bazen uygulanır, bazen uygulanmaz.
• İlgi ihtiyacı: olumsuz davranış bile ebeveynin dikkatini çeker.

Bu nedenlerin çoğu çocuğun karakteriyle değil, koşullarla ilgilidir. Dolayısıyla çözüm de çoğu zaman çocuğu değiştirmekten çok, koşulları düzenlemekten geçer. Örneğin akşam saatlerinde artan hatalar, yorgunlukla ilgili olabilir. Bu durumda kuralı tekrar etmek yerine akşam rutinini sadeleştirmek daha etkili olur.

Yürütücü işlevler tekrar eden hatalarla nasıl ilişkilidir?

Yürütücü işlevler; dikkat, çalışma belleği, dürtü kontrolü ve esnek düşünme gibi zihinsel becerilerdir ve tekrar eden hataların en önemli açıklamalarından birini sunar. Bu beceriler çocukluk ve ergenlik boyunca gelişmeye devam eder. Bu yüzden bir çocuktan yetişkin gibi özdenetim beklemek gerçekçi değildir.

Harvard Üniversitesi Gelişen Çocuk Merkezi, yürütücü işlevleri beynin "hava trafik kontrol sistemi" olarak tanımlar. Bu sistem, çocuğun aynı anda birden fazla bilgiyi akılda tutmasını, dürtüsünü durdurmasını ve plan yapmasını sağlar. Ayrıca merkez, bu becerilerin destekleyici ilişkiler ve rutinler içinde zamanla güçlendiğini vurgular.

Örneğin 6 yaşında bir çocuk düşünelim. Okuldan gelince ayakkabılarını dolaba koyması gerektiğini bilir. Ancak kapıdan girer girmez kardeşinin oyuncağını görür ve kural aklından çıkar. Burada çocuk "umursamaz" değildir. Yalnızca dikkatini çeken yeni bir uyaran, çalışma belleğindeki kuralı geri plana itmiştir.

Bu bakış açısı, ebeveynin tepkisini de değiştirir. "Neden yine yaptın?" sorusu yerine "Bu kuralı hatırlaması için ona nasıl yardım edebilirim?" sorusu daha yol gösterici olur. Böylece öfke yerini çözüm arayışına bırakır.

Yaşa göre ne beklemek gerçekçidir?

Yaşa göre gerçekçi beklenti, küçük çocuklarda sık hatırlatma ihtiyacını, okul çağında kısmi bağımsızlığı ve ergenlikte artan ama hâlâ dalgalı bir özdenetimi kabul etmektir. Çocuk büyüdükçe hatırlama ve dürtüyü durdurma becerisi gelişir. Yine de her yaşta tekrar eden hatalar görülebilir.

Aşağıdaki tablo, farklı yaşlarda neyin olağan olduğunu ve ebeveynin nasıl destek olabileceğini özetliyor:

Bu tablo kesin sınırlar çizmez. Bazı çocuklar belirli becerilerde yaşıtlarından önde, bazılarında geride olabilir. Çocuğunuzun genel gelişimini merak ediyorsanız gelişim basamakları kontrol listesi aracı size genel bir fikir verebilir.

Yanlışı tekrar yapan çocuk inatçı mıdır?

Hayır, yanlışı tekrar yapan çocuk çoğu zaman inatçı değildir; hatanın tekrarı genellikle beceri eksikliği, belirsiz kural ya da ihtiyaçla ilgilidir. İnat gibi görünen davranışın altında çoğu zaman yorgunluk, ilgi isteği ya da kuralın amacını anlamamak bulunur. Davranışa "inat" demek, bu nedenleri görmeyi zorlaştırır.

Elbette bazı çocuklar kurallara bilinçli olarak karşı çıkar. Bu durum özellikle bağımsızlık ihtiyacının arttığı iki ile üç yaş ve ergenlik dönemlerinde belirginleşir. Ancak burada bile amaç, çocuğun ebeveyni üzmesi değil, kendi sınırlarını sınamasıdır. Dolayısıyla bu karşı çıkışı kişisel bir saldırı olarak görmemek önemlidir.

Bir davranışın inattan mı yoksa unutkanlıktan mı kaynaklandığını anlamak için şu sorulara bakabilirsiniz:

• Çocuk kuralı sakin bir anda size anlatabiliyor mu?
• Hata belirli saatlerde ya da durumlarda mı artıyor?
• Hatırlatma yapıldığında davranışı düzeltiyor mu?
• Kural ihlali sonrasında pişmanlık ya da üzüntü gösteriyor mu?

Bu soruların çoğuna "evet" diyorsanız, çocuğunuz büyük olasılıkla isteyerek değil, beceri sınırları nedeniyle hatayı tekrarlıyordur.

Hangi tepkiler hatanın tekrarını artırır?

Hatanın tekrarını en çok artıran tepkiler; bağırmak, uzun nasihatler vermek, eski hataları sıralamak ve tutarsız cezalardır. Bu tepkiler çocuğun gerginliğini yükseltir. Gergin bir çocuk ise öğrenmeye değil, kendini korumaya odaklanır. Böylece ders yerine korku ya da öfke kalır.

Sık rastlanan ve işe yaramayan bazı tepkiler:

• "Sana kaç kere söyledim?" diye başlayan uzun konuşmalar.
• Hatayı geçmişteki tüm hatalarla birlikte saymak.
• "Sen zaten hep böylesin" gibi kalıcı etiketler kullanmak.
• Bir gün görmezden gelip ertesi gün sert cezalandırmak.
• Hatayı başkalarının önünde dile getirmek.

Bu tepkilerin ortak noktası, odağı davranıştan çocuğun kişiliğine kaydırmasıdır. Çocuk "yanlış bir şey yaptım" yerine "ben kötü bir çocuğum" sonucuna varır. Bu düşünce ise değişim için gereken özgüveni zayıflatır. Hata yapmanın öğrenmedeki yerini anlattığım çocukların hata yapmasına izin vermek yazısı bu konuda farklı bir bakış sunar.

Çocuk hata yaptığı anda nasıl tepki vermeli?

Hata anında en etkili tepki, kısa, sakin ve davranışa odaklı bir yönlendirmedir. Uzun açıklamalar ve sert sözler o anda işe yaramaz, çünkü çocuğun dikkati duygusuyla meşguldür. Önce durumu güvenli hâle getirmek, ardından tek bir cümleyle doğru davranışı göstermek yeterlidir.

Hata anında izleyebileceğiniz adımlar:

1. Bir nefes alın ve kendi sesinizi alçak tutun.
2. Gerekirse davranışı fiziksel olarak durdurun; örneğin çocuğun elini nazikçe tutun.
3. Kısa bir cümleyle kuralı hatırlatın: "Topu salonda değil, bahçede atıyoruz."
4. Doğru davranışı gösterin ya da birlikte yapın.
5. Çocuk düzelttiğinde bunu fark edin: "Teşekkürler, topu bahçeye götürdün."
6. Daha uzun konuşmayı, herkes sakinleştikten sonraya bırakın.

Bu adımlar ilk başta size fazla yumuşak gelebilir. Ancak tutarlı biçimde uygulandığında çocuğun kuralı içselleştirmesini kolaylaştırır. Üstelik sakin tepkiler, çocuğa duygularını nasıl yöneteceği konusunda da örnek olur. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), etkili disiplinin cezadan çok öğretmeye dayandığını ve olumlu davranışı fark etmenin önemini vurgular.

Kuralı çocuğun hatırlayacağı biçimde nasıl anlatmalı?

Kuralı çocuğun hatırlayacağı biçimde anlatmanın yolu; kısa, olumlu ve somut cümleler kullanmak ve kuralın nedenini basitçe açıklamaktır. "Yaramazlık yapma" gibi genel bir uyarı çocuğa ne yapması gerektiğini söylemez. "Kalemleri kullandıktan sonra kutuya koy" ise net bir davranış tarif eder.

Kuralları daha akılda kalıcı yapmak için şunları deneyebilirsiniz:

• Kuralı "yapma" yerine "yap" diliyle kurun: "Koşma" yerine "Evde yürüyoruz."
• Tek seferde en fazla bir ya da iki kural üzerinde çalışın.
• Kuralı çocuğa kendi cümleleriyle tekrar ettirin.
• Küçük çocuklar için resimli kartlar hazırlayın.
• Kuralın nedenini bir cümleyle söyleyin: "Bardak düşerse kırılır ve elini kesebilir."

Örneğin 7 yaşında bir çocuk okul çantasını her gün kapının önüne bırakıyorsa, "Çantan girişteki askıda duracak, böylece sabah kolayca bulursun" demek, hem kuralı hem de nedenini verir. Ardından askıyı çocuğun boyuna uygun bir yere taşımak, kuralı uygulamayı kolaylaştırır. Ortamı kurala uygun hâle getirmek, çoğu zaman hatırlatmadan daha etkilidir.

Doğal ve mantıklı sonuçlar nedir?

Doğal sonuç, davranışın kendiliğinden doğurduğu sonuçtur; mantıklı sonuç ise davranışla doğrudan ilişkili ve ebeveynin önceden belirlediği bir sonuçtur. İkisi de cezadan farklıdır, çünkü çocuğa davranış ile sonucu arasındaki bağı öğretir. Amaç acı vermek değil, öğrenmeyi desteklemektir.

Örneğin montunu giymeyi reddeden bir çocuk dışarıda biraz üşüyebilir. Bu doğal bir sonuçtur ve güvenli olduğu sürece çocuğa güçlü bir ders verir. Öte yandan oyuncaklarını toplamayan bir çocuğun o oyuncaklarla ertesi gün oynayamaması mantıklı bir sonuçtur. Sonuç davranışla ilgilidir ve önceden açıklanmıştır.

Mantıklı sonuçları uygularken dikkat etmeniz gereken noktalar:

• Sonuç, davranışla doğrudan ilişkili olmalıdır.
• Önceden ve sakin bir anda açıklanmalıdır.
• Kısa süreli olmalı ve çocuğa yeniden deneme fırsatı vermelidir.
• Öfkeyle değil, sakin ve tutarlı bir sesle uygulanmalıdır.

Ancak güvenliği tehlikeye atan durumlarda doğal sonucun ortaya çıkmasını beklemek doğru olmaz. Örneğin sokağa koşan bir çocuğu durdurmak her zaman önceliklidir.

Ceza neden kalıcı öğrenme sağlamaz?

Ceza kalıcı öğrenme sağlamaz, çünkü çocuğa neyi yapmaması gerektiğini söyler ama neyi yapması gerektiğini öğretmez. Sert cezalar kısa vadede davranışı durdurabilir. Ancak çocuk çoğu zaman davranışı bırakmak yerine onu ebeveynden saklamayı öğrenir. Böylece hata gizlice tekrar eder.

Ayrıca sert ve sık cezalar, çocuk ile ebeveyn arasındaki güveni zayıflatır. Dünya Sağlık Örgütü, fiziksel cezanın çocuk gelişimine zarar verdiğini ve olumlu ebeveynlik yaklaşımlarının desteklenmesi gerektiğini vurgular. Bağırma, aşağılama ve tehdit gibi sözel cezalar da benzer biçimde çocuğun kendine güvenini sarsar.

Bunun yerine öğretmeye dayalı bir yaklaşım daha kalıcı sonuç verir. Bu yaklaşımda ebeveyn, hatayı bir öğrenme fırsatı olarak görür. Çocukla birlikte "Bir dahaki sefere ne yapabilirsin?" sorusunu düşünür. Böylece çocuk yalnızca hatasının sonucunu değil, doğru davranışı da öğrenir.

Bu, sınır koymamak anlamına gelmez. Çocukların net ve tutarlı sınırlara ihtiyacı vardır. Ancak sınır sakin bir sesle, açıklanarak ve davranışla ilişkili bir sonuçla konulduğunda öğretici olur.

Hatırlatıcılar ve rutinler nasıl kurulur?

Hatırlatıcılar ve rutinler, kuralı çocuğun zihninden alıp çevreye yerleştirerek kurulur. Çocuğun çalışma belleği sınırlı olduğu için, kuralı her seferinde hatırlaması beklenmemelidir. Görsel kartlar, kontrol listeleri ve sabit rutinler bu yükü hafifletir ve tekrar eden hataları belirgin biçimde azaltır.

Evde kullanabileceğiniz pratik hatırlatıcılar:

• Sabah ve akşam rutinleri için resimli bir sıra kartı.
• Kapının yanına asılan, okul çantası için kısa bir kontrol listesi.
• Ödev saatinde masaya konan küçük bir zamanlayıcı.
• Oyuncak kutularının üzerine yapıştırılan resimli etiketler.
• Önemli bir kuralı hatırlatan ortak bir "gizli işaret".

Rutin kurarken çocuğu sürece katmak önemlidir. Örneğin sabah rutininin sırasını birlikte belirlemek ve kartları çocuğun boyamasına izin vermek, rutini sahiplenmesini sağlar. Ayrıca rutinlerin her gün aynı sırayla tekrar etmesi, zamanla davranışı otomatik hâle getirir. Bir süre sonra çocuk, kartlara bakmadan rutini tamamlamaya başlar.

Çocuk hatasını nasıl telafi etmeyi öğrenir?

Çocuk hatasını telafi etmeyi, ebeveynin ona onarım için sakin bir fırsat sunmasıyla öğrenir. Onarım; özür dilemek, bozulanı düzeltmek ya da üzülen kişiye bir iyilik yapmak olabilir. Bu deneyim, çocuğa hatanın sonunun utanç değil, sorumluluk olduğunu gösterir.

Örneğin kardeşinin resmini yırtan bir çocuk düşünelim. Ona zorla "Özür dile" demek yerine, önce iki çocuğun da sakinleşmesini beklemek daha etkili olur. Ardından "Kardeşin çok üzüldü. Ona nasıl yardım edebilirsin?" diye sormak, çocuğu düşünmeye davet eder. Çocuk resmi birlikte bantlamayı ya da yeni bir resim çizmeyi önerebilir.

Onarım sürecinde dikkat edilecek noktalar:

• Onarımı ceza gibi değil, bir fırsat gibi sunmak.
• Çocuğun kendi önerisini dinlemek.
• Özrün zorla değil, içten olmasına alan açmak.
• Onarım tamamlandığında konuyu kapatmak ve tekrar açmamak.

Bu yaklaşım, çocuğun empati becerisini de geliştirir. Çünkü çocuk, davranışının bir başkası üzerindeki etkisini görür ve bunu düzeltmenin yolunu bulur.

Olumlu davranışı fark etmek neden bu kadar önemlidir?

Olumlu davranışı fark etmek önemlidir, çünkü çocuklar en çok ilgi gören davranışı tekrar etme eğilimindedir. Ebeveyn yalnızca hataları fark ederse çocuk, ilgiyi hata yoluyla almayı öğrenebilir. Doğru davranışı görmek ve dile getirmek ise o davranışın tekrar etme olasılığını artırır.

Bunun için büyük övgülere gerek yoktur. Kısa ve somut bir cümle yeterlidir: "Ayakkabılarını dolaba koymuşsun, teşekkür ederim." Bu cümle çocuğa neyi doğru yaptığını açıkça gösterir. Öte yandan "Aferin, çok iyi bir çocuksun" gibi genel övgüler, çocuğa hangi davranışın takdir gördüğünü söylemez.

Ayrıca olumlu anları fark etmek, ebeveynin kendi bakış açısını da değiştirir. Gün boyu hatalara odaklanan bir ebeveyn, çocuğunu "sürekli yanlış yapan" biri olarak görmeye başlar. Oysa aynı gün içinde çocuğun doğru yaptığı pek çok küçük şey vardır. Bunları görmek, hem ilişkiyi yumuşatır hem de çocuğun kendine güvenini artırır.

Yanlışı tekrar yapan çocuk ile sakin bir anda nasıl konuşmalı?

Yanlışı tekrar yapan çocuk ile sakin bir anda, suçlamadan ve birlikte çözüm arayarak konuşmak gerekir. Bu konuşmanın amacı hesap sormak değil, çocuğun hatayı neden tekrarladığını anlamak ve bir dahaki sefer için plan yapmaktır. Çocuk dinlendiğini hissettiğinde kendi zorluğunu daha kolay paylaşır.

Konuşmayı açmak için kullanabileceğiniz örnek cümleler:

• "Bu kuralı hatırlamak sana zor geliyor gibi. Ne zaman daha çok zorlanıyorsun?"
• "Sence seni ne hatırlatsa işe yarar?"
• "Bir dahaki sefere ne yapabiliriz, birlikte bir fikir bulalım mı?"
• "Bunu yapmanın bir nedeni var mıydı? Merak ediyorum."

Örneğin 8 yaşında bir çocuk, ödevini her gün okulda unuttuğunu söyleyebilir. Ona "Neden hep unutuyorsun?" demek yerine "Ödev defterini çantana koymayı hatırlatacak bir şey bulalım mı?" demek, sorunu çözüme taşır. Böylece çocuk kendini suçlanmış değil, desteklenmiş hisseder. Üstelik kendi önerdiği çözüme uyma olasılığı çok daha yüksektir.

Kardeşlerle kıyaslamak neden işe yaramaz?

Kardeşlerle kıyaslamak işe yaramaz, çünkü çocuğu motive etmek yerine kendini yetersiz hissettirir ve kardeşler arasında rekabeti artırır. "Bak, ablan hiç unutmuyor" cümlesi çocuğa bir şey öğretmez. Aksine "ben zaten beceremiyorum" düşüncesini güçlendirir ve hatanın tekrarına zemin hazırlar.

Her çocuğun mizacı, dikkat süresi ve gelişim temposu farklıdır. Bir kardeşin rutinlere kolay uyması, diğerinin de aynı kolaylıkla uyacağı anlamına gelmez. Bu nedenle her çocuğu kendi dünkü hâliyle karşılaştırmak daha adildir. Örneğin "Geçen hafta çantanı hiç asmıyordun, bu hafta üç gün astın" demek, çocuğun gelişimini görünür kılar.

Kardeşler arasında farklı kurallar olması da doğaldır. Sekiz yaşındaki bir çocuktan beklenen ile dört yaşındaki kardeşinden beklenen aynı olamaz. Bu farkı çocuklara açıkça anlatmak, "neden ona kızmıyorsun" sorusunun yarattığı haksızlık hissini azaltır.

Yanlışı tekrar yapan çocuk için okulla nasıl iş birliği yapılır?

Yanlışı tekrar yapan çocuk için okulla iş birliği, öğretmenle kısa ve düzenli iletişim kurmak ve evde işe yarayan yöntemleri paylaşmakla başlar. Ev ve okulun aynı dili konuşması, çocuğun kuralları daha kolay öğrenmesini sağlar. Özellikle ödev unutma ve eşya kaybetme gibi hatalarda bu iş birliği çok değerlidir.

Örneğin öğretmenle birlikte basit bir ödev defteri sistemi kurabilirsiniz. Öğretmen günün ödevini deftere yazdığını kontrol eder, siz de akşam bu defteri çocukla birlikte gözden geçirirsiniz. Ayrıca okul çantası için kapıya asılan bir kontrol listesi, sabah telaşında unutulan eşyaları azaltır. Bu sistemler çocuğu suçlamadan, yükü paylaşarak çalışır.

Öğretmenle konuşurken çocuğu etiketlememek önemlidir. "Çok dağınık" demek yerine "Ödevlerini hatırlamakta zorlanıyor, evde kontrol listesiyle destekliyoruz" demek, öğretmenin de destekleyici bir tutum almasını kolaylaştırır.

Dikkat sorunu mu, normal gelişim mi?

Tekrar eden hataların çoğu normal gelişimin bir parçasıdır; ancak unutkanlık, dikkat dağınıklığı ve dürtüsellik birden fazla ortamda ve uzun süre devam ediyorsa dikkat sorunlarına ilişkin bir değerlendirme gerekebilir. Bu ayrımı tek bir davranıştan yapmak mümkün değildir. Genel tabloya bakmak gerekir.

Dikkat sorunlarını düşündürebilecek işaretler:

• Hem evde hem okulda benzer zorlukların görülmesi.
• Yaşıtlarına göre belirgin biçimde daha fazla unutkanlık ve dağınıklık.
• Yönergeleri takip etmekte sürekli zorlanmak.
• Akademik başarıyı ya da arkadaş ilişkilerini etkileyen dürtüsellik.
• Bu zorlukların en az birkaç aydır devam etmesi.

Bu işaretleri daha ayrıntılı tanımak isterseniz dikkat eksikliği belirtileri rehberini okuyabilirsiniz. Psikolojik değerlendirme ve ev ile okul için davranışsal destek planları ise dikkat eksikliği müdahale ve yönetim programı sayfasında anlatılıyor.

Yanlışı tekrar yapan çocuk için ne zaman destek almalı?

Yanlışı tekrar yapan çocuk için destek almanın zamanı, hataların aylarca azalmaması, çocuğun okul ve arkadaş ilişkilerinde zorlanması ya da evdeki gerginliğin belirgin biçimde artmasıdır. Bu durumlar, ailenin tek başına çözmekte zorlandığı bir döngünün işareti olabilir. Bir uzmanla konuşmak bu döngüyü fark etmeyi kolaylaştırır.

Destek almayı düşündüren durumlar:

• Tutarlı ve sakin yöntemlere rağmen davranışın değişmemesi.
• Hataların saldırganlık ya da başkalarına zarar verme biçimine dönüşmesi.
• Çocuğun sık sık "ben kötüyüm" gibi olumsuz cümleler kurması.
• Ebeveynlerin öfkesini kontrol etmekte zorlandığını hissetmesi.
• Okuldan sık sık davranışla ilgili geri bildirim gelmesi.

Görüşmelerde çocuğun güçlü yanlarını, zorlandığı alanları ve ailenin denediği yöntemleri birlikte ele alıyoruz. Ebeveynin rolü bu süreçte çok önemlidir. Ebeveyn danışmanlığı sayfasında bu çalışmanın nasıl ilerlediğini okuyabilirsiniz. Öfke ve davranış zorlukları ön plandaysa öfke ve davranış sorunları sayfası da yol gösterebilir.

Anne ve baba sabrını nasıl koruyabilir?

Anne ve baba sabrını, kendi yorgunluğunu fark ederek, beklentilerini gerçekçi tutarak ve kendine de hata hakkı tanıyarak koruyabilir. Tekrar eden hatalar en sakin ebeveyni bile yorar. Bu yorgunluk zamanla öfkeye dönüşebilir. Bu nedenle ebeveynin kendi ihtiyaçlarını gözetmesi bir lüks değil, gerekliliktir.

Sabrınızı korumanıza yardımcı olabilecek bazı öneriler:

• Gün içindeki en zor saatleri belirleyin ve o saatlere ek destek planlayın.
• Eşinizle ya da bir yakınınızla sorumlulukları paylaşın.
• Öfkelendiğinizi fark ettiğinizde kısa bir mola verin.
• Her gün çocuğunuzun doğru yaptığı en az bir davranışı fark edin.
• Kendi hatalarınızda çocuğunuza onarımı gösterin: "Az önce sesimi yükselttim, özür dilerim."

Son madde özellikle önemlidir. Çocuk, ebeveyninin de hata yapabildiğini ve bunu onarabildiğini gördüğünde, hatanın dünyanın sonu olmadığını öğrenir. Böylece kendi hatalarına da daha sakin yaklaşır.

Ergenlikte tekrar eden hatalara nasıl yaklaşmalı?

Ergenlikte tekrar eden hatalara, kontrolü azaltıp sorumluluğu artıran ve sonuçları birlikte konuşan bir tutumla yaklaşmak gerekir. Ergen beyni duygusal uyaranlara çok duyarlıdır ve dürtü kontrolü hâlâ gelişmektedir. Bu yüzden genç, bildiği hâlde riskli kararlar verebilir. Bu dönemde nasihatten çok iş birliği işe yarar.

Ergenle hatası üzerine konuşurken suçlamak yerine merak etmek daha verimlidir. "Ne oldu, nasıl bu noktaya geldin?" sorusu, gencin savunmaya geçmeden düşünmesini sağlar. Konuyu ayrıntılı ele aldığım hata yapan ergene nasıl davranmalı yazısı bu dönem için daha fazla öneri sunuyor.

Hata, çocuğun öğrenme yolculuğunun neresinde durur?

Hata, çocuğun öğrenme yolculuğunun merkezinde durur. Her tekrar eden yanlış, çocuğun bir beceriyi henüz tam kazanmadığını gösterir. Bu beceri sabırla, tutarlılıkla ve sevgiyle zamanla gelişir. Önemli olan, hatayı bir karakter kusuru değil, bir öğrenme basamağı olarak görmektir.

Kısacası çocuğunuz aynı yanlışı tekrar yaptığında, ona öfkeyle değil merakla yaklaşmayı deneyin. Kuralı sadeleştirin, çevreyi düzenleyin, hatırlatıcılar kullanın ve küçük ilerlemeleri fark edin. Bu süreçte bir uzmanla konuşmak isterseniz online randevu sayfasından görüşme talebi oluşturabilirsiniz.

Burak Uysal Psikolog

Maltepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü mezunu. Serdivan'daki ofisinde çocuklar, ergenler, ebeveynler, yetişkinler ve çiftlerle psikolojik danışmanlık görüşmeleri yürütür.

Yayın: 17 Aralık 2025 Son güncelleme: 15 Ekim 2026 İçerik editörü: destek@burakuysal.org Hakkında daha fazla

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Benzer yazılar

Çocuklar İçin Sosyal Medyada Yaş Sınırı: Aileler Ne Yapmalı?

Çocuklar için sosyal medyada yaş sınırı neden önemli? Psikolojik gerekçeler, platform kuralları, ebeveyn araçları ve ailede konuşma…

16 Ekim 2026 · 16 dk okuma

Ergenlerde Yeme Bozukluğu Belirtileri: Aileler Ne Zaman Endişelenmeli?

Ergenlerde yeme bozukluğu belirtileri nelerdir? Aileler için aşırı kontrol, gizli yeme, beden algısı işaretleri ve ne zaman hekime…

16 Ekim 2026 · 16 dk okuma

Çocuğum Okuma Yazmayı Geç Öğreniyor: Ne Zaman Değerlendirme Gerekir?

Okuma yazmayı geç öğrenen çocuk ne zaman değerlendirilmeli? Sınıfa göre işaretler, göz ve kulak kontrolü, RAM ve psikiyatri adımları, evde…

15 Ekim 2026 · 17 dk okuma